Van een grafittimopje tot inzicht herstelbemiddeling aan het werk in Mortsel
Hoe herstelbemiddeling jongeren confronteert met de gevolgen van graffiti
Toen drie minderjarige meisjes in Mortsel op heterdaad werden betrapt terwijl ze graffiti spoten op openbaar domein, leek de zaak eenvoudig: een overtreding, een boete en klaar. Maar het parket stelde ook herstelbemiddeling voor. Dat is een systematisch en vrijwillig aanbod dat aan beide partijen wordt voorgesteld. Voor het lokaal bestuur van Mortsel was dat geen onbekend terrein.
Arsène, coördinator van de welzijnsregie bij Stad Mortsel, ging samen met de vorige burgemeester al vaker in op de vraag voor herstelbemiddeling. Waarom? “Om inzicht te geven en om een gesprek op te starten.”
“Wij gaan bijna altijd in op zulke voorstellen wanneer jongeren betrokken zijn”, vertelt een Arsène. “Het gaat niet alleen om sanctioneren, maar ook om jongeren laten begrijpen welke impact hun gedrag heeft.”
ADAM, de dienst herstelbemiddeling van CAW Antwerpen, startte een traject en nodigde de jongeren en hun ouders uit om het aanbod van herstelbemiddeling te bespreken.
Geen preek, wel een gesprek
Voor Mortsel bestaat herstel uit drie duidelijke stappen. De eerste is een gesprek met de burgemeester en een medewerker van de welzijnsregie.
“Dat gesprek is niet bedoeld om jongeren op de vingers te tikken”, benadrukt Arsène. “We willen vooral kennismaken en begrijpen wat er gebeurd is. Waarom hebben ze het gedaan? Wat dachten ze erbij? Begrijpen ze de gevolgen?”
Omdat het om minderjarigen gaat, worden ook de ouders betrokken.
“De aanwezigheid van de ouders zorgt voor een ondersteunend kader. Het helpt om samen na te denken over wat er gebeurd is en hoe het anders kan.”
De gesprekken zijn vaak spannend voor de jongeren.
“Ze komen meestal heel anders binnen dan je zou verwachten. Stoer gedrag maakt plaats voor verlegenheid. Vaak zijn ze onder de indruk wanneer ze horen welke gevolgen hun ogenschijnlijk onschuldige daad heeft gehad.”
Confronterend prijskaartje
Een tweede stap is het financieel herstel. Graffiti verwijderen kost tijd en geld, en dat wordt zichtbaar gemaakt.
“Wij registreren nauwkeurig hoeveel een verwijderingsactie kost. Daardoor kunnen we jongeren concreet tonen wat hun graffiti de stad heeft gekost.”
De jongeren betalen mee voor de verwijdering van de graffiti.
“Dat is geen straf op zich, maar een manier om verantwoordelijkheid op te nemen. Veel jongeren hebben geen idee hoeveel werk er kruipt in het herstellen van de schade die ze hebben veroorzaakt.”
Een dag mee op pad
De derde stap blijkt vaak de meest leerrijke. De jongeren draaien een halve of volledige dag mee met de stadsdiensten die graffiti verwijderen.
“Dan zien ze pas echt wat er achter de schermen gebeurt. Ze ervaren hoeveel tijd en inspanning onze medewerkers investeren om alles weer proper te krijgen.”
Dat inzicht maakt vaak indruk.
“Dat levert soms ook grappige situaties op. De drie meisjes maakten zich vooral zorgen of iemand hen zou zien in de werkkledij en of dat hun reputatie zou schaden.”
“Voor hen was het misschien twee minuten plezier met een spuitbus. Maar tijdens zo’n werkdag ontdekken ze dat anderen daar uren werk aan hebben. ”
Positieve reacties van ouders
Volgens Arsène reageren ook ouders meestal positief op het traject.
“Veel ouders zijn dankbaar dat er niet alleen bestraft wordt, maar dat er ook ruimte is voor gesprek en inzicht. Ze waarderen zowel de aanpak van ADAM als de kans die hun kinderen krijgen om verantwoordelijkheid op te nemen.”
Het traject eindigt daardoor vaak met meer begrip aan beide kanten.
“Het doel is niet om jongeren te stigmatiseren, maar om hen te laten groeien. En meestal lukt dat ook.”
Niet altijd eenvoudig
Natuurlijk zijn er ook uitdagingen. Zo zit er soms veel tijd tussen het gepleegde feit en de effectieve herstelbemiddeling.
“Voor jongeren lijkt dat soms een eeuwigheid. Wanneer ze maanden later opnieuw gecontacteerd worden, zijn ze vaak verrast dat de zaak nog loopt.”
In deze specifieke zaak speelde ook mee dat de onderlinge vriendschappen intussen veranderd waren. De meisjes kwamen apart op gesprek, niet meer samen als vriendengroep.
“Dat maakt het soms complexer. Jongeren zitten ondertussen in een andere fase van hun leven.”
Ruimte voor creativiteit
Arsène en de stad kijken ook verder dan enkel herstel. Zo wordt onderzocht hoe jongeren op een positieve manier met graffiti en street art kunnen omgaan.
“We hopen linken te leggen met initiatieven zoals het OverKophuis. Daar zou bijvoorbeeld ruimte kunnen zijn voor een graffitiworkshop. Jongeren die creatief bezig willen zijn, moeten daar kansen voor krijgen, maar dan op een legale en constructieve manier.”
Want precies daar ligt volgens de stad de kracht van herstelbemiddeling.
“Een boete alleen verandert niet altijd iets. Door in gesprek te gaan, verantwoordelijkheid op te nemen en zelf mee te werken aan het herstel, ontstaat er vaak een veel dieper inzicht. En dat is uiteindelijk waar het om draait.”
Kaderstuk Herstelbemiddeling
Als slachtoffer van een misdrijf zit je vaak met allerlei vragen en onduidelijkheden. Herstelbemiddeling biedt slachtoffers en minderjarige verdachten van een jeugddelict de kans om informatie, vragen en verwachtingen uit te wisselen over de
feiten en de gevolgen ervan. Samen met een neutrale bemiddelaar ga je op zoek naar een manier van herstel tussen beide partijen.
Zo krijg je als slachtoffer de kans om antwoorden te bekomen op een aantal vragen. Er kan ook bekeken worden op welke manier de verdachte de emotionele en financiële schade kan herstellen.
Herstelbemiddeling kan via een ontmoeting met de verdachte maar het kan ook op een indirecte manier, waarbij de bemiddelaar boodschappen doorgeeft tussen beide partijen. Als je kiest voor een ontmoeting, dan bereiden we dat goed voor. Die ontmoeting heeft nooit plaats in het eerste gesprek.
De bemiddeling is gratis en vrijwillig en wordt enkel opgestart met instemming van beide partijen. Je beslist zelf wat er besproken wordt en je kan de bemiddeling op elk moment stoppen. Alles wat wordt besproken is vertrouwelijk.
Het team van ADAM van CAW Antwerpen organiseert de herstelbemiddeling. ADAM werkt onafhankelijk van de politie, het parket en de jeugdrechtbank.