Uit de schaduw: kinderen en familiaal geweld

De impact van familiaal geweld op kinderen krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht in onderzoek en hulpverlening. Ook binnen het CAW groeit het besef dat kinderen die opgroeien in een context van geweld vaker en bewuster in beeld moeten worden gebracht. Jolien Van Damme, themaverantwoordelijke familiaal geweld bij CAW Oost-Vlaanderen, vertelt hoe hulpverleners via nieuwe methodieken en gerichte interventies proberen om deze kinderen beter te ondersteunen.

“Al hebben we binnen ons CAW geen apart begeleidingsaanbod naar kinderen, we zoeken wel samenwerking met externe diensten die kinderen kunnen ondersteunen. Er is een leeftijdscategorie die niet in het JAC terechtkan (n.v.d.r.: het JAC is er voor kinderen en jongvolwassenen van 12 tot 25 jaar), maar we zien het belang in het sensibiliserings- en responsabiliseringsproces dat we lopen met de ouders, bij kinderen die in onze opvang verblijven, we merken het tijdens huisbezoeken … We zijn volop aan het onderzoeken op welke wijze de hulpverlener samen met de ouders het welzijn van de kinderen in kaart brengt en of er al dan niet sprake is van verontrusting. Samen met de ouder en eventueel met het kind apart bekijken we wat noodzakelijk is voor herstel van vertrouwen én het herinstalleren van de veiligheid voor het kind. Door ouders te ondersteunen in hun ouderrol worden zij sterker en kunnen zij zelf de zorg van het kind opnemen. Als blijkt dat ouders én kinderen meer professionele steun nodig hebben, gaan we op zoek naar externe partners zoals 1Gezin1Plan.”

“Ook al hebben we geen apart therapeutisch aanbod voor kinderen, we voelen sterk de verantwoordelijkheid om hen toch zichtbaar te maken in onze hulpverlening.”

“De implementatie van de kindreflex dient om onze hulpverleners meer tools te geven rond het bespreekbaar maken van het welzijn van de kinderen bij de ouders. Hulpverleners ervaren vaak nog een vorm van handelingsverlegenheid wanneer ze de impact van de gebeurtenissen op het psychosociaal welbevinden van de kinderen bespreekbaar willen maken. Binnen ons CAW ondersteunen we hulpverleners door tools en methodieken te bieden om verontrusting bij familiaal geweld en conflictueuze scheidingen op te sporen en ermee aan de slag te gaan. Dit kan door samen met de ouders op zoek te gaan naar hulpbronnen binnen hun eigen omgeving of op zoek te gaan naar hulpverleningspartners.
In december 2025 volgden wij met de medewerkers van het crisisteam en het vluchthuis een tweedaagse opleiding: de methode Veerkracht, op basis van de onderzoekresultaten van het Verwey-Jonker Instituut in Nederland. Het komt erop neer vragen te stellen zoals ‘hoe breng je kinderen die in de opvang verblijven en die een traumatische ervaring hebben meegemaakt actief in beeld?’ en ‘hoe ga je het gesprek aan met het kind en ook met de ouders?’ Ook de ouder die niet in de opvang verblijft, dient in beeld worden gebracht. Als hulpverlener heb je een grote impact op kinderen in de opvang, om de situatie nog te keren of de nadelige gevolgen te beperken.”

Hoe wordt dit alles geïmplementeerd?

“Een kind dat in een vluchthuis terechtkomt, krijgt een rondleiding waarbij alles op maat uitgelegd wordt, en ontvangt ook een welkomstpakketje. We vragen ook of ze weten waarom ze hier zijn. Het heeft allemaal een enorme impact: je wordt van de ene op de andere dag uit je school gehaald, je hebt geen afscheid kunnen nemen van je vriendjes of juf. Wij verkennen dan: wat zou het kind nog graag gedaan hebben? Zo kunnen we via videobellen een moment organiseren waarop er contact is met de klas. Door zo’n kleine interventie kan je toch heel wat betekenen.”

Welke dingen vind je zelf nog belangrijk?

“Vroeginterventie. Ook wil ik de meest ingrijpende maatregelen zoveel mogelijk vermijden. Want het is niet omdat er een situatie van verontrusting is dat de enige optie een uithuisplaatsing is. Er bestaan zoveel andere oplossingen. Daarom kiezen we voor oplossingsgericht en krachtgericht werken. In de jeugdhulp zijn er trouwens enorme wachtlijsten voor plaatsen in om het even welke voorziening. Je kan al veel betekenen door kinderen vroeg in beeld te brengen, met hen het gesprek aan te gaan, en de drempel naar hulpverlening op die manier kleiner te maken. Laat ze zien dat het laagdrempelig en veilig is.”